środa, 21 październik 2015 11:18

Historia diecezji łomżyńskiej. Cz. 2

Napisał
W dalszym ciągu jesteśmy w okresie jubileuszu dziewięćdziesięciolecia naszej diecezji, które przypada 28 października. Przy tej okazji warto poznawać i pochylać się nad jej historią. W poprzednim numerze poruszyliśmy kwestię powstania diecezji łomżyńskiej oraz jej dzieje do końca II wojny światowej. Dziś skupmy się na kolejnych faktach z jej historii.

Jak pisałem przed tygodniem, Kościół katolicki w Polsce wyszedł z II wojny światowej mocno poturbowany. Do odbudowy, zarówno tej materialnej, jak i duchowej przyszło przystąpić w nowych, nie mniej trudnych warunkach, pod nowym zniewoleniem, tym razem komunistycznym. W wyniku wojny, strat z nią związanych, zmiany granic i po masowych przesiedleniach znacznie zmniejszyła się liczba ludności. Polska weszła też w najczarniejszy okres powojenny, tzw. okres stalinizmu.

Kościół musiał zacząć od ustalenia tymczasowej administracji na wschodzie i zachodzie kraju. Nie rozwiązywało to jednak wszystkich problemów. Trzeba było rozbudować sieć parafialną oraz przejmować organizacje kościelne z rąk Niemców na tzw. Ziemiach Odzyskanych. Pracę duszpasterską utrudniały zniszczone kościoły i kaplice, brak parametrów liturgicznych oraz przede wszystkim brak kapłanów, którzy byli mocno prześladowani w czasie wojny.

Po śmierci prymasa Augusta Hlonda w roku 1948 dzieło prowadzenia Kościoła przejął wielki człowiek – nowo mianowany prymas – Stefan Wyszyński, nazwany potem Prymasem Tysiąclecia. Oczywiście komunizm w Polsce przeżywał różne etapy, a na jego upadek wpłynęło kilka ważnych wydarzeń. Pierwszy okres to odbudowa zrujnowanego kraju oraz krwawa walka reżimu o pełnię władzy w Polsce. Pierwszy przełom następuje w roku 1956, po wyjściu na ulice robotników oraz mieszkańców Poznania. Nastaje okres rządów Gomułki. Kolejne zmiany przynoszą wydarzenia grudniowe z roku 1970, a nowym pierwszym sekretarzem zostaje Edward Gierek. Rządzi do roku 1980, kiedy to po fali strajków musi odejść. Wtedy to powstaje „Solidarność". Kolejne ważne wydarzenia to stan wojenny, głęboki kryzys kraju i wreszcie Okrągły Stół.

Okresy te można przenieść oczywiście również na życie Kościoła, który odegrał w okresie PRL-u olbrzymią rolę, stając się prawdziwą ostoją narodu. Po początkowym czasie w miarę swobodnego działania Kościoła nastąpił czas ograniczania jego działalności. W tych latach przełomowy było słynne „non possumus" prymasa Wyszyńskiego oraz jego postawa w czasie internowania. Lata 1956-1970 przyniosły nową falę dechrystianizacji, szykany oraz ograniczenie swobody działań duszpasterskich. Najważniejszym jednak wydarzeniem jest rok 1978 i wybór Karola Wojtyły na Stolicę Piotrową. Wreszcie Kościół odegrał ważną rolę mediatora pomiędzy państwem a „Solidarnością". Był ostoją dla ubogich i walczących z reżimem.

Z nowymi realiami i z nową władzą państwową musiała zmierzyć się również diecezja łomżyńska. 12 września 1945 r. nastąpiło zerwanie konkordatu pomiędzy Stolicą Apostolską a Polską. Rząd dążył do rozdziału Kościoła od państwa. Jeden z ataków wymierzony był przeciwko dziekanowi z Wysokiego Mazowieckiego ks. Kazimierzowi Grunwaldowi, którego ze stanowiska zdjął przewodniczący Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku. Mimo interwencji bp. Łukomskiego, ksiądz mógł wrócić dopiero po tzw. odwilży w roku 1957. Od 1953 r. to rząd miał decydować o nominacjach na wszystkie stanowiska kościelne. Zastąpił go nieco mniej restrykcyjny dekret z roku 1956.

Po roku 1956 władze przeważnie pozytywnie zatwierdzały wnioski biskupa łomżyńskiego w sprawie nominacji na proboszczów. Zmiana nastąpiła ponownie w latach sześćdziesiątych. Nieustannie trwała wymiana korespondencji między biskupami a Urzędem do Spraw Wyznań, gdzie duszpasterz diecezji musiał bronić swoich decyzji i swoich duchownych. Sytuacja zmieniła się od lat siedemdziesiątych, kiedy to władze państwowe nie ograniczały już tak władzy biskupiej w dziedzinie obsady stanowisk kościelnych. Sytuację całkowicie zmienił rok 1989 i Ustawa o stosunku Państwa do Kościoła.
Wspomniane wcześniej okresy komunistyczne odnoszą się również do budownictwa kościelnego i sakralnego w diecezji łomżyńskiej. Przed wybuchem wojny nasza diecezja liczyła 138 kościołów: 103 murowanych i 35 drewnianych. W czasie II wojny światowej zniszczeniu, w różnym stopniu, uległo 80 świątyń. Dla porównania dziś nasza diecezja liczy 182 parafie, w tym: kościołów parafialnych – 175, kościołów rektoralnych
– 4, kaplic w zastępstwie kościołów parafialnych – 2, kościołów w budowie – 3, kościołów – dawnych parafialnych – 2, kościołów zakonnych – 3, kościołów garnizonowych – 1, kościołów filialnych – 38, sanktuariów – 10, kaplic publicznych – 81.

W końcowym okresie komunizmu w Polsce powstała również moja rodzinna parafia pw. Ducha Świętego w Zambrowie. 23 listopada 1981 r., na wniosek kurii diecezjalnej w Łomży, Urząd Wojewódzki wydał decyzję postanawiającą włączyć do planu budownictwa sakralnego na rok 1982 budowę nowego kościoła w Zambrowie. Do czasu powstania i poświęcenia świątyni w roku 1992 wiernym służyła drewniana kaplica.

W poprzednim tekście wspominałem również, że w okresie II wojny światowej nie działało Wyższe Seminarium Duchowne w Łomży. Rozbudowa i działalność została wznowiona po tym okresie. Na stronie internetowej seminarium czytamy: „W latach 1967-1975 przeprowadzono generalny remont obecnego starego gmachu seminaryjnego. W 1981 r. podjęto prace związane z powiększeniem Seminarium, które ukończono w 1994 r. Na dziedzińcu seminaryjnym dnia 5 czerwca 1991 r. miało miejsce spotkanie Ojca Świętego Jana Pawła II z profesorami i alumnami naszego seminarium. Na pamiątkę tamtego wiekopomnego spotkania wzniesiono pomnik Jan Pawła II projektu prof. Gustawa Zemły. Dnia 13 października 2005 roku Biskup Stanisław Stefanek TChr nadał Wyższemu Seminarium Duchownemu w Łomży imię Jana Pawła II".

Przez okres jego działalności funkcję rektora pełnili kolejno: ks. Henryk Betto (1919-1944), ks. Józef Perkowski (1945-1966), ks. Mikołaj Sasinowski (1967-1970), ks. Tadeusz Zawistowski (1970-1973), ks. Zdzisław Garbowski (1973-1974), ks. Włodzimierz Wielgat (1975-1982), bp Edward Samsel (1982-1983), ks. Antoni Boszko (1983-1991), ks. Andrzej Miałchowski (1991-2006), ks. Wojciech Nowacki (2006-2012), ks. Jarosław Kotowski (od 2012).

Jednym z ważniejszych wydarzeń w historii diecezji była bez wątpienia wizyta ojca świętego Jana Pawła II 4 i 5 czerwca 1991 r. W homilii na placu łomżyńskiego os. Południe papież Polak mówił: „Drodzy bracia i siostry. Od stuleci trwa Boży siew na naszej ziemi. Przez pokolenia prawda ludzkiej i chrześcijańskiej moralności pada na glebę dusz. Jaka jest ta gleba? Co stało się z ziarnem Ewangelii na przestrzeni ostatnich pokoleń? Czy ziarno przykazań trafia na glebę urodzajną czy też jest to może gleba oporna, która nie przyjmuje słowa prawdy, nie przyjmuje wymagań moralności, jakie stawia człowiekowi Bóg, a zarazem ludzkie sumienie, które jeśli jest zdrowe, staje się samo Bożym głosem przemawiającym wewnątrz człowieka". W przygotowaniu wizyty uczestniczyli diecezja łomżyńska, województwo łomżyńskie oraz miasto Łomża.

Nowy podział administracyjny Kościoła w Polsce dokonał się w roku 1992 na mocy bulli Jana Pawła II „Totus Tuus Poloniae populus". Z terytorium diecezji łomżyńskiej została odłączona jej północna część obejmująca pięć dekanatów: augustowski Najświętszego Serca Jezusowego, augustowski Matki Boskiej częstochowskiej, suwalski św. Aleksandra, suwalski św. Ap. Piotra i Pawła oraz sejneński, a także trzy parafie z dekanatu grajewskiego: Rajgród, Rydzewo i Pruska (Wólka Karwowska). Odłączona część diecezji łomżyńskiej weszła w skład nowo utworzonej diecezji ełckiej.

Na mocy tej bulli do diecezji łomżyńskiej została przyłączona część diecezji płockiej obejmująca dekanaty: różański, wyszkowski (bez parafii Rybienko Leśne) oraz z dekanatu chorzelskiego – parafie: Brodowe Łąki, Chorzele, Olszewka, Parciaki i Zaręby, a także z dekanatu makowskiego – parafie: Gąsewo, Jaciążek, Krasnosielc, Płoniawy i Sypniewo oraz z dekanatu przasnyskiego – parafie: Baranowo, Drążdżewo i Jednorożec.
11 stycznia 1998 r. bp Stanisław Stefanek dokonał nowego podziału diecezji łomżyńskiej na dekanaty. Aktualnie diecezja licząca 533.876 wiernych i 183 placówki duszpasterskie jest podzielona na 24 dekanaty. Dnia 22 marca 2015 r. bp łomżyński Janusz Stepnowski ustanowił nową parafię w Białymbłocie -Kobylej pw. NMP Wspomożycielki Wiernych.

Paweł Zalewski 

Bibliografia:
Ks. Jemielity W., Historia Diecezji Łomżyńskiej, Łomża 2012,
Kłoczowski J., Dzieje chrześcijaństwa polskiego,
Warszawa 2000,
Kłoczowski J., Mullerowa L., Skarbek J., Zarys dziejów Kościoła katolickiego w Polsce, Kraków 1986,
Powstanie i historia parafii Ducha Świętego
w Zambrowie 1984-2006,
www.diecezja.lomza.pl,
www.wsd.lomza.pl
Czytany 1331 razy

Dane kontaktowe

Kuria Diecezjalna w Łomży
ul. Sadowa 3
18-400 Łomża

tel: 86 473 46 11
fax 86 473 46 31

kuria@diecezja.lomza.pl

 

 

Projekt i wykonanie

spesmedia.png